akṣamāla
← Back to క · Booklets 11–20 (digitized file 2)

క్రోధము krōdhamu

Original — తెలుగు

  1. కోపము.

  2. చిత్త క్షోభః (మనస్సు క్షోభ పడుట).

  3. “పరపీడ ఫల చిత్త వికారః” (శ్రీరామనుజః)

(ఇతరులను పీడించుటయే ఫలముగా గలది).

  1. క్రోధో అపి కామః ఏవ - తజ్జన్యత్వాత్ - కామ ఏష, క్రోధ ఏష రజోగుణ సముద్భవః” (గీత).

(క్రోధమనగా కామమే - కామము వలన కలిగినది కనుక).

  1. కామః ప్రతిహతః కేనచిత్ క్రోధత్వేన పరిణమతే, అతః క్రోధః రజోగుణ సముద్భవః -

(కామము - కోరిక - విఫలమగుటవలన క్రోధముగా మారును. అందుచేత క్రోధము రజోగుణమువలన కలిగినది).

  1. ఆత్మనః ప్రతికూలేషు దుఃఖ హేతుషు దృశ్యమానేషు శ్రూయ మానేషు, స్మర్యమాణేషువా, యో ద్వేషః స క్రోధః -

(తనకు ప్రతికూలములైనవి, తనకు దుఃఖము కలిగించునవియు అగు, కనబడునవి, వినబడునవి, స్మరించతగినవి యగు విషయములందు కలుగు ద్వేషము).

  1. రాగ విషయస్య నాశకే సమవస్థితే తన్నివారణా సామర్థ్యం ఆత్మనః మన్య మానస్య అభిజ్వలనాత్మకః చిత్త వృతి విశేషః క్రోధః” (మధుసూధనీవ్యాఖ్యా).

(తనకు అనురాగము కలిగినటువంటి విషయముయొక్క నాశమును నివారించుటకు - తప్పించుటకు - తనకు సామర్థ్యము - శక్తి - లేకపోయినదని మనసులో తెలుసుకొనునపుడు రగులుచున్న చిత్తముయొక్క ఒకానొక వృత్తి విశేషము).

  1. కాంక్షిత విషయా లాభజః క్రోధః. (కోరిన విషయము లభించనప్పుడు కలుగునది క్రోధము).

  2. “పైశున్యం,సాహసం, ద్రోహ ఈర్షాసూయార్థ దూషణం |

వాగ్దండ జంచపారుష్యం క్రోథజోపి గుణాష్టకః ||“.

(పిసినారితనము, సాహసము, ద్రోహము, ఈర్ష, అసూయ, అర్థదూషణము, పరుషముగా మాట్లాడుట - ఈ ఎనిమిది క్రోధమువలన కలుగు గుణములు).

  1. శరీరకంపన, స్వేద, రక్త నేత్రాది రూపములతో కనబడు లక్షణములు కలది.
Transliteration

  1. kōpamu.

  2. citta kṣōbhaḥ (manassu kṣōbha paḍuṭa).

  3. “parapīḍa phala citta vikāraḥ” (śrīrāmanujaḥ)

(itarulanu pīḍiṃcuṭayē phalamugā galadi).

  1. krōdhō api kāmaḥ ēva - tajjanyatvāt - kāma ēṣa, krōdha ēṣa rajōguṇa samudbhavaḥ” (gīta).

(krōdhamanagā kāmamē - kāmamu valana kaliginadi kanuka).

  1. kāmaḥ pratihataḥ kēnacit krōdhatvēna pariṇamatē, ataḥ krōdhaḥ rajōguṇa samudbhavaḥ -

(kāmamu - kōrika - viphalamaguṭavalana krōdhamugā mārunu. aṃducēta krōdhamu rajōguṇamuvalana kaliginadi).

  1. ātmanaḥ pratikūlēṣu duḥkha hētuṣu dṛśyamānēṣu śrūya mānēṣu, smaryamāṇēṣuvā, yō dvēṣaḥ sa krōdhaḥ -

(tanaku pratikūlamulainavi, tanaku duḥkhamu kaligiṃcunaviyu agu, kanabaḍunavi, vinabaḍunavi, smariṃcataginavi yagu viṣayamulaṃdu kalugu dvēṣamu).

  1. rāga viṣayasya nāśakē samavasthitē tannivāraṇā sāmarthyaṃ ātmanaḥ manya mānasya abhijvalanātmakaḥ citta vṛti viśēṣaḥ krōdhaḥ” (madhusūdhanīvyākhyā).

(tanaku anurāgamu kaliginaṭuvaṃṭi viṣayamuyokka nāśamunu nivāriṃcuṭaku - tappiṃcuṭaku - tanaku sāmarthyamu - śakti - lēkapōyinadani manasulō telusukonunapuḍu ragulucunna cittamuyokka okānoka vṛtti viśēṣamu).

  1. kāṃkṣita viṣayā lābhajaḥ krōdhaḥ. (kōrina viṣayamu labhiṃcanappuḍu kalugunadi krōdhamu).

  2. “paiśunyaṃ,sāhasaṃ, drōha īrṣāsūyārtha dūṣaṇaṃ |

vāgdaṃḍa jaṃcapāruṣyaṃ krōthajōpi guṇāṣṭakaḥ ||“.

(pisināritanamu, sāhasamu, drōhamu, īrṣa, asūya, arthadūṣaṇamu, paruṣamugā māṭlāḍuṭa - ī enimidi krōdhamuvalana kalugu guṇamulu).

  1. śarīrakaṃpana, svēda, rakta nētrādi rūpamulatō kanabaḍu lakṣaṇamulu kaladi.
English

English translation not yet available for this entry. Let us know if you'd like to help.